علما و روحانیون تاکید دارند که مراجع تقلید در قلوب مردم جای دارند و این محدودیتها نمیتواند از منزلت آنها چیزی کم کند اما واقعیت تاریخی چیز دیگری را به ما نشان میدهد. وقتی جایگاه یک گروهی در سلسله مراتب قدرت تضعیف شد، باید انتظار داشت جایگاه آن در سلسله مراتب منزلت هم کاهش پیدا کند
مینو راستین
نتایج پژوهش یک دانشجوی کارشناسی ارشد در دانشگاه تهران میگوید که پایگاه اجتماعی مرجعیت شیعه در ایران در پنجاه سال گذشته، با افول وجوه قدرت و منزلت همراه بوده است.کمال رضوی، دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهشگری علوم اجتماعی، این مطالعه توصیفی را با تکیه بر اسناد تاریخی و بررسی نظر کارشناسان حوزوی درباره 30 شاخص از وجوه قدرت، ثروت و منزلت در پایگاه اجتماعی آن در چهار دوره تاریخی از حیات مرجعیت در ایران انجام داده است.
همچنین این پژوهش نشان میدهد که در سیر تاریخی حیات مرجعیت در ایران، تلاش شده است که وجوه منزلتی مرجعیت به نفع وجه قدرت و وجه ثروت، پر رنگتر شود و این جایگاه تشریفاتی در حال تقویت و تائید است.
آقای رضوی که این پژوهش را به عنوان پایاننامه دوره کارشناسی ارشد خود انجام داده است، در جلسه دفاع از این پایاننامه گفت: در گفتوگو با عدهای از علما و روحانیون، آنها تاکید داشتند که مراجعتقلید در قلوب مردم جای دارند و این محدودیتها نمیتواند از منزلت آنها چیزی کم کند اما واقعیت تاریخی چیز دیگری را به ما نشان میدهد.
به نظر این دانشجوی کارشناسی ارشد، «وقتی جایگاه یک گروهی در سلسله مراتب قدرت تضعیف شد، باید قاعدتا انتظار داشت جایگاه آن در سلسله مراتب منزلت هم کاهش پیدا کند».
کمال رضوی همچنین گفت: مرجعیت در ایران به ویژه در تاریخ معاصر به عنوان یک نیروی اجتماعی در گستره وسیعی از کارکردها و خدمات و به عنوان یک نیروی سیاسی تاثیرگذار در بسیاری از نقاط عطف تاریخ مطرح بوده و حضور مرجعیت گاه در جهت تحول و تغییر وضع موجود و گاه حفظ و تائید آن نقش داشته است.
وجه ثروت در پایگاه اجتماعی مرجعیت افزایش یافته است
دوره تاریخی که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته، حدودا نیم سده اخیر است که به چهار دوره تقسیم شده است؛ دوره اول از دوره مرجعیت آیتالله سید حسین طباطبایی بروجردی در سال 1324 تا سال 1340، دوره دوم از فوت آیتالله بروجردی تا سال 1357 که انقلاب اسلامی رخ داد. دوره سوم بعد انقلاب تا فوت آیتالله خمینی در سال 1368 و دوره چهارم از آن زمان تا به امروز که دوره تکثر مرجعیت است و حاکمیت ولایت فقیه است.
در این پژوهش مفهوم پایگاه اجتماعی مرجعیت در سه وجه قدرت، ثروت و منزلت بررسی شده است که خود دارای شاخصهایی است.
وجه قدرت بر اساس سه شاخص اصلی، «سازمان درونی مرجعیت، نفوذ در متن جامعه، مناسبات مرجعیت با حکومت»، وجه ثروت با سه شاخص «منابع و منشا ثروت، مراکز دینی و اجتماعی تحت مدیریت، مصارف ثروت»، و وجه منزلت اجتماعی با پنج شاخص «متابعت مقلدان از احکام فقهی و فتاوی مراجع تقلید، پیروی مردم از آراء سیاسی و اجتماعی مراجع، واکنش اجتماعی به بیاحترامی نسبت به مراجع، حفظ حیثیت و مقام مراجع توسط نظام سیاسی، کارآمدی در پاسخ به نیازها» بررسی شده است.
به گفته آقای رضوی، این 11 شاخص اصلی با 19 شاخص زیر مجموعهشان در یک پرسشنامه در اختیار عدهای از کارشناسان حوزوی قرار گرفت تا بر اساس نگرش ذهنی خود بگویند هر شاخص در هر یک از چهار دوره تاریخی ذکر شده چقدر قوت و ضعف داشته است.
بر اساس نتایج این پرسشنامهها، میانگین سی شاخص در این سه وجه نشان میدهد که در این دوره 50 ساله، قدرت و منزلت دارای سیر نزولی شدند در حالی که وجه ثروت افزایش داشته است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر